AI Act en transparantie: wat moet uw bedrijf nu regelen?
Sinds 2 augustus 2026 gelden nieuwe handhavings- en transparantieregels voor bepaalde AI-systemen. Dit is een praktische eerste inventarisatie voor Nederlandse bedrijven.
In het kort
De AI Act vraagt niet van elk bedrijf hetzelfde. Begin met een inventarisatie van de AI-systemen die u gebruikt of aanbiedt, bepaal wanneer klanten met AI te maken hebben en leg menselijke controle vast waar uitkomsten gevolgen hebben. Dit artikel is een praktische start, geen juridisch advies.
De AI Act is geen toekomstig aandachtspunt meer. Op 2 augustus 2026 zijn nieuwe handhavingsbevoegdheden en transparantieregels voor bepaalde AI-systemen van toepassing geworden. De Europese Commissie noemt daarbij onder meer chatbots die duidelijk moeten maken dat iemand met AI communiceert en AI-gegenereerde of aangepaste content die herkenbaar moet zijn.
Dat betekent niet dat elk bedrijf nu dezelfde checklist moet afwerken. De verplichtingen hangen af van de rol die u heeft, het systeem dat u gebruikt en het risico van de toepassing. Een bedrijf dat een chatbot inzet, een bedrijf dat AI in een eigen product verwerkt en een bedrijf dat alleen een schrijfassistent gebruikt, hebben niet automatisch dezelfde verantwoordelijkheid.
De praktische eerste stap is niet een nieuwe AI-tool kiezen, maar zichtbaar maken welke systemen er al in uw organisatie meedoen.
Wat is er sinds 2 augustus veranderd?
De Europese Commissie schrijft dat bepaalde AI-systemen vanaf 2 augustus 2026 onder nieuwe transparantieregels vallen. Mensen moeten bijvoorbeeld kunnen weten wanneer zij met een AI-systeem communiceren. Voor synthetische of aangepaste beelden, audio en video gelden herkenbaarheids- en markeringsregels. De precieze verplichting hangt af van het type systeem en de rol van de organisatie.
Er zijn ook overgangsregels. Volgens de officiële AI Act Service Desk hebben aanbieders van AI-systemen die vóór 2 augustus 2026 op de markt zijn geplaatst voor de markeer- en detectieverplichtingen uit artikel 50, lid 2, tot 2 december 2026. Dat is geen reden om de inventarisatie uit te stellen: u moet eerst weten welke systemen en content onder die regel kunnen vallen.
Stap één: maak een AI-inventaris
Begin met een lijst van alle toepassingen waarin AI een rol speelt. Kijk niet alleen naar projecten van IT. Een medewerker kan zelfstandig een schrijfassistent gebruiken, een marketingteam kan beelden genereren en een leverancier kan AI verwerken in een SaaS-pakket dat u al gebruikt.
- Naam van de tool of leverancier en het proces waarin die wordt gebruikt.
- Welke gegevens erin gaan: openbare informatie, bedrijfsinformatie, persoonsgegevens of vertrouwelijke documenten.
- Wat de uitkomst doet: alleen een voorstel maken, een medewerker ondersteunen of zelfstandig een actie starten.
- Wie eigenaar is van het proces en wie beslist bij twijfel of een fout.
- Welke informatie een klant, medewerker of andere betrokkene te zien krijgt over het gebruik van AI.
Stap twee: bepaal waar transparantie nodig is
Kijk daarna naar de momenten waarop iemand de uitkomst van AI kan verwarren met menselijk werk of echte content. Denk aan een websitechatbot, automatisch gegenereerde afbeeldingen bij een campagne, een samenvatting die aan een klant wordt doorgestuurd of een systeem dat tekst herschrijft zonder dat de ontvanger dat weet.
Leg per toepassing vast welke melding, markering of toelichting passend is. Zet die informatie op de plek waar de gebruiker de keuze maakt of de uitkomst ontvangt. Een algemene zin in een intern beleid helpt weinig als een bezoeker op de website niet ziet dat de chat met AI verloopt.
Stap drie: leg menselijke controle vast
Transparantie is niet hetzelfde als controle. Als een AI-systeem een voorstel doet dat invloed heeft op een klant, medewerker, betaling of contract, moet u ook bepalen wie de uitkomst controleert en wanneer. Beschrijf wat die persoon controleert, welke fouten niet acceptabel zijn en wat er gebeurt als de uitkomst niet klopt.
Een controle die alleen op papier bestaat, beschermt uw proces niet. Wijs een eigenaar aan en test met echte uitzonderingen uit de dagelijkse praktijk.
Wat u deze maand kunt vastleggen
- Een centraal overzicht van AI-tools, leveranciers en processen.
- Per toepassing de gegevens, eigenaar, gebruikers en belangrijkste risico's.
- De tekst of werkwijze waarmee u duidelijk maakt wanneer iemand met AI te maken heeft.
- Een menselijke controle voor uitkomsten die niet direct mogen worden overgenomen.
- Een eenvoudige route om fouten, incidenten en wijzigingen bij te houden.
Wanneer u nog niets moet automatiseren
Begin niet met automatiseren als u niet kunt uitleggen welke gegevens het systeem gebruikt, wie de uitkomst controleert of wat er gebeurt bij een fout. Ook een laag-risico toepassing verdient een eigenaar. Zonder die basis weet u niet welke leverancier u moet aanspreken, welke melding nodig is of hoe u achteraf uitlegt wat er is gebeurd.
Goede AI-governance begint niet met een dik beleidsdocument, maar met een actueel overzicht van systemen, gegevens en verantwoordelijkheden.
De AI Act vraagt om een risicogebaseerde aanpak. Voor hoog-risico AI-systemen gelden andere verplichtingen en termijnen dan voor een gewone schrijfassistent. Gebruik dit artikel daarom als startpunt voor uw inventarisatie en laat de concrete juridische beoordeling doen door iemand die uw situatie en de toepasselijke regels kent. De officiële Europese bronnen zijn leidend; dit is geen juridisch advies.
Meer artikelen
AI-agent-hype versus realiteit: wat werkt er in de praktijk?
Elke week belooft iemand een agent die de hele backoffice overneemt. Dit is wat een AI-agent in 2026 echt kan, waar het fout gaat en hoe u het verschil herkent.
PraktijkWaarom automatisering vaak vastloopt vóór de software begint
De meeste automatiseringsprojecten stranden niet op de techniek maar op de processen eromheen. Drie patronen die elk project duur maken, en wat u eraan doet.
SoftwareMaatwerk of een pakket? Zo vergelijkt u de totale kosten
Licenties, integraties, eigenaarschap en doorontwikkeling: zo vergelijkt u een standaardpakket eerlijk met maatwerk software, zonder dat de offertes elkaar in de weg zitten.
Past dit op uw situatie?
Leg uw proces aan ons voor, dan hoort u wat het ongeveer vraagt aan scope en tijd. Bestaat er een pakket dat het al kan, dan zeggen we dat.
Plan een kennismaking